Laatste nieuws over het korhoenproject

 

15 april 2016
Door de provincie Overijssel en natuurorganisaties worden de komende jaren veel maatregelen genomen om de kwetsbare natuur van de Sallandse Heuvelrug en het totale heidelandschap te verbeteren. Dat is geen luxe, het is pure noodzaak. De natuur heeft zwaar te lijden onder stikstof. Om soortenrijke natuur ook in Nederland overeind te houden zou de hoge stikstofbelasting drastisch minder moeten worden. Eigenlijk zouden  economische activiteiten (industrie, verkeer, landbouw) fors verminderd moeten worden om kwetsbare soorten te behouden. Dat gaat te ver.

In het kader van de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) is er voor gekozen de aangewezen N2000-gebieden robuuster te maken, beter bestand te maken tegen te hoge depositie. Er wordt al veel gedaan binnen en buiten de natuurgebieden om de kwaliteit te verbeteren. De provincie en natuurorganisaties (Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en Landschap Overijssel) zijn echter tot de conclusie gekomen dat de maatregelen niet voldoende zijn. Ze hebben daarom de handen ineengeslagen om natuurgebieden te vergroten en beter te verbinden en de kwaliteit van het leefgebied voor planten en dieren te verbeteren. Een duurzame situatie, die ruimte biedt voor zowel economische ontwikkeling als herstel van de kwetsbare natuur.

Verbetering van de natuur op de Sallandse Heuvelrug belooft een gezond en duurzaam leefgebied voor de toekomst. Dat heeft een positief effect op alle plant- en diersoorten. Zeldzame vegetaties, met bijbehorende insecten, vlinders, libellen, amfibieën en reptielen kunnen er dan weer leven, noodzakelijk voor het grootbrengen van de korhoenkuikens. Dat gaat niet van één op de andere dag. De natuur reageert langzaam op de herstelmaatregelen. Daar kan het korhoen niet op wachten. Nu er zicht komt op duurzame vergroting en verbetering van het leefgebied is besloten de komende jaren korhoenders bij te plaatsen om de periode te overbruggen die nodig is tot het Sallandse heidelandschap zich voldoende heeft hersteld. Want uit ervaringen uit het buitenland is bekend, dat eenmaal uitgestorven korhoender-populaties in het gebied niet meer teruggebracht kunnen worden. Het uiteindelijke doel is een korhoenpopulatie die zich op den duur zelf in stand kan houden.

 

5 april 2016

Vergunning bijplaatsen korhoenders Sallandse Heuvelrug
De provincie Overijssel heeft een natuurbeschermingswetvergunning verleend voor het bijplaatsen van Zweedse korhoenders op de Sallandse Heuvelrug. Dit is een van de vele maatregelen die door de provincie Overijssel en natuurorganisaties Staatsbosbeheer, Landschap Overijssel en Natuurmonumenten de komende jaren worden genomen om de kwetsbare natuur van de Sallandse Heuvelrug en het heidelandschap te verbeteren. 

"Een investering in de Sallandse Heuvelrug is dus ook goed voor de  economie.. "
Hester Maij, gedeputeerde landbouw, natuur en cultuur: “De Sallandse Heuvelrug is een van de belangrijkste natuurgebieden in Overijssel en Nederland. Jaarlijks wordt het gebied door vele toeristen bezocht en is daarmee ook erg belangrijk voor de economie van Overijssel. Hoe gevarieerder en sterker de natuur in het gebied, hoe interessanter het is voor bezoekers. Het vergroten van de korhoender, nachtzwaluw of roodborsttapuit populatie hoort daar bij. Een investering in de Sallandse Heuvelrug is dus ook goed voor de  economie.”

Internationale plicht
Nederland heeft de internationale plicht om dit bijzondere landschap met bijhorende soorten in stand te houden. Herstelmaatregelen die de afgelopen jaren zijn uitgevoerd laten een voorzichtig positief resultaat zien voor kwetsbare soorten als de Roodborsttapuit en de Nachtzwaluw. Ook de Veldleeuwerikpopulatie neemt toe. 
Verbetering van de natuur op de Sallandse Heuvelrug belooft een gezond en duurzaam leefgebied voor de toekomst. Dat is gericht op alle plant- en diersoorten. Zeldzame vegetaties, met bijbehorende insecten, vlinders, libellen, amfibieën en reptielen kunnen er dan weer leven. Dat is ook noodzakelijk voor het grootbrengen van Korhoenkuikens. Dat gaat niet van één op de andere dag. De natuur reageert langzaam op de herstelmaatregelen. Daar kan het Korhoen niet op wachten, die dreigt uit te sterven. Nu er zicht komt op duurzame vergroting en verbetering van het leefgebied is besloten de komende jaren Korhoenders bij te plaatsen om de periode te overbruggen die nodig is tot het Sallandse heidelandschap zich voldoende heeft hersteld. Want uit ervaringen uit het buitenland is bekend, dat eenmaal uitgestorven Korhoender-populaties in een gebied niet meer teruggebracht kunnen worden. Het uiteindelijke doel is een Korhoenpopulatie die zich zelf in stand kan houden. Staatsbosbeheer bereidt in samenspraak en samenwerking met genoemde organisaties op dit moment de komst en het uitzetten van het Korhoen verder voor. 


De Sallandse Heuvelrug is één van de belangrijke natuurgebieden in Overijssel en Nederland. Jaarlijks wordt het gebied door heel veel toeristen bezocht en is daarmee ook erg belangrijk voor de economie van Overijssel. Een investering in de Sallandse Heuvelrug is zowel belangrijk voor de natuur als de economie. Het in stand houden van de Korhoender populatie hoort daar bij. De vergunning wordt gegeven om tot 2021 jaarlijks maximaal 25 Korhoenders bij te plaatsen. Of er elk voorjaar bijgeplaatst gaat worden en hoeveel is mede afhankelijk van de samenstelling van de populatie. De Korhoenders komen uit Zweden omdat deze genetisch verwant zijn aan de populatie op de Sallandse Heuvelrug. Medio april worden de Korhoenders deskundig verhuisd. Hoe dit in zijn werk gaat ziet u op de bijgevoegde foto’s. 

Belang verbeteren natuurkwaliteit 
De Sallandse Heuvelrug is een Natura 2000 gebied. In het kader van het Programma Aanpak Stikstof (PAS) heeft de overheid er voor gekozen de natuur in de aangewezen Natura 2000-gebieden robuuster te maken, beter bestand te maken tegen te hoge stikstofdepositie. Want de natuur heeft zwaar te lijden onder deze hoge stikstofdepositie. Daarom is er voor elk Natura2000-gebied een plan gemaakt voor het verbeteren van  het gebied en verbeteren van de kwaliteit van het leefgebied voor planten en dieren. Een duurzame situatie, die ruimte biedt voor zowel economische ontwikkeling als herstel van de kwetsbare natuur.  

Persbericht Provincie Overijssel>>>

 

26 januari 2015

Het korhoen: het gevaar van inteelt in een kleine populatie
Bericht uitgegeven door Animal Ecology Team, Alterra - Wageningen UR  op maandag 26 januari 2015

Verschillende wilde diersoorten komen in ons land nog slechts op een paar plekken in kleine aantallen voor. In zulke kleine populaties dreigt een sluimerend gevaar. Inteelt en verlies van genetische variatie kunnen leiden tot minder vitale dieren, en kunnen daarmee uiteindelijk de nekslag vormen voor een al bedreigde populatie. Recent genetisch onderzoek van Alterra - Wageningen UR aan het korhoen illustreert hoe dit probleem zich kan ontwikkelen.

De laatste wilde Nederlandse korhoenpopulatie op de Sallandse Heuvelrug heeft het zwaar. Sinds begin jaren ’90 is ze volledig geïsoleerd geraakt en zijn de aantallen hanen en hennen steeds verder teruggelopen. De afgelopen jaren hebben verschillende instituten onderzoek gedaan naar de oorzaken; Alterra  - Wageningen UR vatte de resultaten samen in een eindrapport: zie Jansman et al. 2014. Daaruit blijkt dat een complex van factoren, waaronder verzuring, klimaatverandering, predatie en verstoring, hebben geleid tot een kwalitatief slechter leefgebied. Tegelijk trad in de kleine populatie die overbleef genetische verarming op en nam de verwantschap sterk toe. Een nieuw rapport (De Groot et al. 2015) bespreekt in meer detail hoe dit effect kan ontstaan, en hoe dit kan hebben bijgedragen aan twee belangrijke problemen die de populatie de afgelopen jaren: het instorten van het broedsucces en een lage kuikenoverleving.


Niet uitgekomen korhoenlegsel. Bij vogels is een afgenomen uikomstpercentage van eieren een belangrijke indicatie voor inteeltproblemen. (foto: Hugh Jansman)

In de wetenschappelijke literatuur zijn de mogelijke effecten van een kleine populatiegrootte op de overlevingskans van kleine populaties uitgebreid beschreven. Hoe minder dieren, hoe groter de kans dat door toevallige processen genetische variatie verloren gaat. Dat is zorgelijk, omdat die variatie ook de kans vergroot dat bij veranderingen in bijvoorbeeld het klimaat of leefgebied tenminste enkele dieren weten te overleven. Daarnaast zijn nieuwe nakomelingen steeds sterker aan elkaar verwant, omdat de overgebleven dieren alleen met elkaar kunnen paren. Ook dat is zorgelijk, omdat daarmee de kans groter wordt dat een individu van beide ouders dezelfde variant van een gen erft. Op die manier worden schadelijke mutaties niet langer onderdrukt door een andere genvariant, wat tot allerlei afwijkingen kan leiden. Soms worden dieren daardoor zwakker, maar bij sterke inteelt legt vaak het embryo al het loodje. Bij vogels vertaalt dat zich in een verminderde uitkomst van eieren. Uiteindelijk kan dit alles leiden tot een fenomeen dat bekend staat als de uitsterfspiraal: de sterfte neemt toe en de reproductie af, waardoor een kleine populatie nog kleiner wordt en de inteelt nog verder toeneemt.

Onze onderzoeksresultaten voor het Sallands korhoen zijn hiervan een schoolvoorbeeld. In de onderstaande grafiek is te zien hoe de gemiddelde genetische variatie onder de Nederlandse korhoenders door de tijd heen afnam. Bij een eerder onderzoek in 2003 was deze variatie al laag, maar in het najaar van 2013 was de variatie onder de Nederlandse korhoenders gedaald tot gemiddeld 1.8 allel per onderzocht DNA-fragment. Dat is extreem weinig, zelfs vergeleken met andere Europese korhoenpopulaties die in kritieke toestand verkeren.


Verloop van de allelvariatie onder Nederlandse korhoenders. De variatie in de periode 1894-1994 weerspiegelt de historische populatie in Nederland, en werd gebaseerd op monsters uit de museumcollectie van Naturalis. In 2003, 2010 en 2013 werden monsters verzameld van de Sallandse populatie, voornamelijk op basis van veerresten en eischalen. (figuur: Arjen de Groot)

Deze variatieschattingen worden standaard gedaan op basis van DNA-fragmenten die zich verspreid over het genoom bevinden, en niet voor specifieke genen coderen. Maar, in ons huidige onderzoek keken we daarnaast ook naar de variatie op twee genen die direct betrokken zijn een goed functionerend immuunsysteem. Op basis van DNA uit eischalen en doodgevonden kuikens konden we laten zien dat de variatie op deze essentiële genen veel lager was bij de recente (mislukte) broedpogingen dan voor broedpogingen in het verleden.
Onze resultaten maken zichtbaar dat de populatieafname van de Sallandse korhoenders in de afgelopen jaren resulteerde in een zodanig hoge inteelt onder nieuwe nakomelingen, dat dit zeer waarschijnlijk een negatieve invloed heeft gehad op de vitaliteit. De vermindering van de kuikenoverleving en het afgenomen percentage uitgekomen eieren zijn daarvoor illustratief.

Al met al kunnen we concluderen dat de populatie geen kans had gemaakt als niet was overgegaan tot het inbrengen van vers bloed via bijplaatsing. In 2012 en 2013 zijn Zweedse korhoenders bijgeplaatst, waardoor de genetische variatie momenteel weer even terug is op het niveau van ongeveer tien jaar geleden. Nog slechts een klein deel van die variatie is afkomstig van de oorspronkelijke populatie. Of dat deel behouden blijft hangt af van de mate waarin Zweedse en Nederlandse dieren succesvol een nest jongen kunnen grootbrengen. En zelfs in het geval dat dit lukt is de populatie niet uit de gevarenzone. Nog altijd is de populatie kritiek klein, waardoor de genetische verarming en inteelt doorgaan en ook andere toevallige gebeurtenissen de populatie in korte tijd de das om kunnen doen. Achteraf kunnen we stellen dat de populatie wellicht meer kans had gemaakt als al in een eerder stadium was overgegaan tot bijplaatsing. Redding lijkt nu alleen nog mogelijk mits een omvangrijk pakket maatregelen wordt uitgevoerd, die staan beschreven in Jansman et al. 2014.

Meer informatie over het genetisch onderzoek aan het Sallands korhoen is beschikbaar in Alterra rapport 2599 (De Groot et al. 2015, Inteelt onder Sallandse korhoenders – De genetische gevolgen van een kleine populatieomvang).

Tekst: Arjen de Groot en Hugh Jansman, Animal Ecology Team, Alterra - Wageningen UR
Grafiek: Arjen de Groot
Foto: Hugh Jansman

 

6 juni

Het vervolg....
De baltsperiode met bolderende hanen die om de gunsten van een hen vragen is achter de rug. Excursies met enthousiaste deelnemers en de jaarlijkse telling waar veel vrijwilligers aan hebben bijgedragen zijn afgerond. De korhoenders hebben zich weer teruggetrokken in het natuurgebied waar de hennen broeden. Spannende tijden breken aan. Is er nog hoop voor het korhoen op de Sallandse Heuvelrug? De stand van zaken:

Jaarlijkse telling
Korhoenders hebben een teruggetrokken leefwijze. Doorgaans zijn ze nauwelijks te zien. Tijdens de baltsperiode  worden de korhoenders geteld. Dit is het enige moment waar de hanen zich regelmatig laten zien. Ook, maar in mindere mate de hennen. Tijdens de jaarlijkse telling  zijn er 6 hanen geteld. Het aantal hennen is geschat op 10.  In vergelijk met afgelopen jaar is het aantal gehalveerd. Voornamelijk door predatie in 2013 onder de bijgeplaatste vogels. De huidige populatie is echter stabiel gebleven. Daarnaast is er het afgelopen jaar een toom van vijf kuikens van Zweedse ouders opgegroeid. Dat is sinds 2008 niet meer voorgekomen. In mei is tenminste een jonge hen uit dit nest in blakende gezondheid gesignaleerd. (Zie foto). Mogelijk zijn er meer. 

Advies voor behoud
Het ministerie van Economische Zaken en Provincie Overijssel hebben gereageerd op het advies dat Natuurmonumenten, Vogelbescherming Nederland en Staatsbosbeheer hebben uitgebracht.  Dit advies is gebaseerd op de uitkomsten van een aantal onderzoeken en de consultatie van een onafhankelijke commissie van experts.  De overheden kunnen zich in grote lijn in het advies vinden: versneld maatregelen nemen, waaronder de PAS-maatregelen om de kwaliteit van het leefgebied op orde te krijgen. Zie de website van de provincie Overijssel>>> . Deze maatregelen zijn nodig om verzuring door stikstofdepositie tegen te gaan zodat er weer een gezonde voedingsbodem is dat onder meer voedsel voor de kuikens levert. Hiervan profiteren ook andere dier-, plant en insectensoorten waar het eveneens slecht mee is gesteld in de Sallandse Heuvelrug. De natuurorganisaties pleiten eveneens om de kwaliteit van gebieden buiten de Sallandse Heuvelrug op orde te krijgen en deze met elkaar te verbinden. Op deze manier komen er zogenaamde stapstenen die het voor alle aan heide gebonden soorten mogelijk maakt het leefgebied te vergroten.  Het gaat hierbij om de randzones rond nabij gelegen natuurgebieden als het Wierdense Veld, de Lemelerberg en de Borkeld. Het ministerie onderschrijft dit. De natuurorganisaties zijn in gesprek met de provincie en agrariërs uit de streek om deze stapstenen door agrarisch natuurbeheer te realiseren.  Als laatste gaan de natuurorganisaties gericht monitoren van het korhoen, en de effecten van de maatregelen voor een periode van vijf jaar voortzetten. Na deze periode kan pas de conclusie getrokken worden of het korhoen voor Nederland kan worden behouden.

Hoe verder
Het korhoen is een ambassadeur voor een gezond ecosysteem. Als deze soort aanwezig is, dan is dat een aanwijzing dat het ecosysteem nog redelijk intact is en herstelmogelijkheden een kans maken. De aanwijzing van het korhoen als Natura 2000-soort bevestigt het belang van de soort voor niet alleen de Nederlandse, maar ook de Europese natuur.  Zie de website van de provincie Overijssel>>>. Met nog 15 exemplaren in de Sallandse Heuvelrug is het er op of er onder.  Het advies van de natuurorganisaties toont hiertoe de noodzaak -aan.  De natuurorganisaties hopen zo snel mogelijk de opdracht van de Provincie  - verantwoordelijk voor natuurbeheer  - te krijgen voor de versnelde uitvoering van alle maatregelen.  Als deze zijn uitgevoerd en enige tijd tot uitwerking hebben gekregen, kan pas geconcludeerd worden of de ingrepen effect hebben gehad.

Klik hier voor achtergrondinformatie en overzicht van de persberichten (2012 - 2013)

1 april
De balts is weer begonnen!

De korhanen treffen elkaar weer op verschillende locaties op de Sallandse Heuvelrug.
Ze gooien al hun charmes in de strijd om de hennen voor zich te winnen. De balts van het korhoen
is onbeschrijflijk mooi! Niet voor niets staan in er in april tientallen mensen aan de kant van de Toeristenweg om een glimp van op te vangen hoe de hanen de hennen verleiden om te paren.

Activiteiten
Het Buitencentrum Sallandse Heuvelrug en Natuurdiorama Holterberg  organiseren dit jaar enkele excursies en lezingen over het korhoen.
De vrijwilligers van de vogelwerkgroep van IVN Hellendoorn-Nijverdal staan vanaf  zaterdag 5 april tot en met 11 mei elke zaterdag en zondag vanaf 7 uur  tot 9 uur op de toeristenweg om u van alles te vertellen en zo mogelijk ook korhoenders te laten zien via de telescoop. Voor excursies is het vroeg uit de veren om kans te maken om de balts te zien. In de activiteitenkalender staan de data vermeld. 

Gespot
Ieder jaar wordt het aantal korhoenders gemonitord en geteld. De baltsperiode in april-mei is een van de weinige momenten om  het aantal in kaart goed te brengen. Dat is de enige periode dat de hanen zich goed laten zien op de baltsplekken. De rest van het jaar leiden de korhoenders een verborgen leven. Met de tellingen krijgen we veel hulp van vrijwilligers die veel in het veld waarnemingen verrichten. Om het exacte aantal korhoenders te te tellen wordt een zogenaamde simultaantelling verricht: met vele waarnemers tegelijk zodat dubbeltellingen worden vermeden.  Ook zijn de korhoenders op andere plekken gespot. Recentelijk zelfs een opgegroeid jong van Zweedse ouders in de Zunase heide.

7 november
Verdwijnen wilde korhoen lijkt onafwendbaar wegens slechte kwaliteit leefgebied 

De kwaliteit van het leefgebied van het korhoen op de Sallandse Heuvelrug staat zwaar onder druk. Dat blijkt uit onderzoek naar de achteruitgang van het korhoen, icoon van het Nederlandse boerenland. Genetische verarming en de slechte kwaliteit van het leefgebied maken dat de soort niet of nauwelijks van de ondergang gered kan worden. Dit concluderen Vogelbescherming Nederland, Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten na twee jaar onderzoek naar de oorzaken van het verdwijnen van deze vogelsoort op de Sallandse Heuvelrug (Overijssel). Bijplaatsing van Zweedse soortgenoten heeft in de huidige omstandigheden geen zin. ,,In Salland leven de allerlaatste wilde exemplaren. De onderzoeken tonen aan dat het verdwijnen van het korhoen komt door de gevolgen van grote kwesties die niet op korte termijn op te lossen zijn. Dit is ook zeer verontrustend voor andere vogels”, stelt Lars Soerink van Vogelbescherming Nederland. Met pijn in het hart constateren de drie natuurorganisaties dat deze soort voor Nederland waarschijnlijk niet gered kan worden. Lees het hele persbericht>>>

7 november
Download de factsheet met de meest recente gegevens>>>

7 november
Beelden van het bijplaasten van korhoenders in het afgelopen voorjaar. Een film van Lars Soerink, Vogelbescherming.

1 november

Onderzoeksresultaten als opstap voor advies

Na twee jaar onderzoek en twee bijplaatsingen, in 2012 en 2013, kan de vinger worden gelegd op de oorzaak van de dramatische achteruitgang van de Sallandse korhoenders. Op 1 november zijn de onderzoeksresultaten besproken tijdens het korhoensymposium in het Buitencentrum de Sallandse Heuvelrug.

Een internationaal gremium van onderzoekers, wetenschappers en natuurbeheerders zijn met elkaar in gesprek gegaan over de conclusies en consequenties. Natuurmonumenten, Vogelbescherming Nederland en Staatsbosbeheer nemen dit alles mee in een advies aan het ministerie van Economische Zaken en Provincie Overijssel. De natuurorganisaties maken hun advies eind volgende week bekend.

Onderzoek en advies
De vijf onderzoeken naar de achteruitgang van het korhoen zijn afgerond. Onafhankelijke experts zijn geconsulteerd voor eenduidige conclusies. Hierdoor kunnen nu enkele aannames worden uitgesloten en andere bevestigd. Alle uitkomsten, conclusies en adviezen worden meegenomen in het advies dat de natuurbeheerders uitbrengen aan de overheden, verantwoordelijk voor het natuurbeleid. Zodra het advies aan de overheden wordt overgedragen, wordt dit samen met de onderzoeksresultaten op deze site gepubliceerd. Dit zal naar verwachting eind volgende week zijn.

13 juli

Drie lopende onderzoeken
In het zomerseizoen van 2013 wordt alles op alles gezet om antwoorden te vinden op belangrijke vragen: is er voldoende voedsel voor korhoenders? Welke rol speelt predatie van de vogels? Hoe vitaal zijn de vogels nog en dragen de bijgeplaatste vogels uit Zweden daaraan bij?

Er lopen drie onderzoeken (link naar het nieuws over de onderzoeken) die dit najaar worden afgerond. Alle bevindingen worden komend najaar samengebracht op een expertmeeting in Nederland. Internationale deskundigen kijken dan, met natuurbeschermingsorganisaties en onderzoekers, naar de gegevens en onderzoeksresultaten. De uitkomsten van deze expertmeeting vormen een bouwsteen voor het advies aan aan Staatssecretaris Sharon Dijksma (EZ) waarin wordt aangegeven wat er nodig is om het korhoen in Nederland te behouden.
 

3 mei

 In totaal zijn er dit jaar 25 korhoenders in de maanden april en mei uitgezet in de Sallandse Heuvelrug.

Dit is precies het aantal waarvoor vergunning is verleend door de Zweedse autoriteiten. Omdat de lente een late start kende was het aanvankelijk moeilijk om korhoenders uit Zweden te halen. Daarom is er twee keer een delegatie naar Zweden afgereisd.

In april zijn er 10 korhanen uitgezet. Hiervan zijn enkele al direct mee gaan doen aan de balts.

Deze week zijn er nog eens 15 uitgezet, waaronder 9 hennen. Ook hier zijn enkele hanen meteen gaan baltsen. Het bijplaatsen van hennen draagt bij aan de juiste 'kruisbestuiving' en aanwas van jonge hennen. Hiermee kan inteelt worden voorkomen en onderzocht worden of de Zweedse bevruchte hennen gezonde kuikens opleveren. Naar schatting zijn er nu op de Sallandse Heuvelrug 18 hanen en 18 hennen.

Een aantal Zweedse korhoenders zijn gezenderd. Op deze manier kunnen zij gevolgd worden.


 

17 april

Van de tien Zweedse hanen die vorige week zijn bijgeplaatst zijn er vijf gezenderd. Deze vijf hanen worden regelmatig uitgepeild en het blijkt dat ze heel actief zijn op de Sallandse Heuvelrug. Ze vliegen volop om hun nieuwe leefgebied te verkennen.

Maar waar zijn de ongezenderde vijf en doen ze mee aan de balts?
Om dit te weten te komen is er vanochtend een telling uitgevoerd met een groep mensen.

In totaal zijn er negen hanen waargenomen waarvan er vijf aan het baltsen waren. Daarnaast zijn er in de omgeving ook vier hennen gesignaleerd.

Dit wil niet zeggen dat dit alle dieren zijn, want vermoedelijk ligt het totaal aantal hanen op ongeveer 12 tot 13 stuks. Het aantal hennetjes dat moet elk jaar ingeschat worden maar dat zijn er hooguit tien.

Het eerste doel is dus bereikt en dat is dat de Zweedse hanen mee doen aan de balts.


 

9 april

Tien Zweedse korhoenders bijgeplaatst

Hanen op Sallandse Heuvelrug al aan het baltsen

Op de Sallandse Heuvelrug zijn afgelopen week tien Zweedse korhanen uitgezet door Vogelbescherming Nederland, Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer. De korhanen zijn direct na vangst in Zweden door een dierenarts gecontroleerd en naar Nederland getransporteerd, waar ze zijn vrijgelaten. Het bijplaatsen is onderdeel van een tweejarige project, waarin de natuurorganisaties proberen het uitsterven van het korhoen in Nederland te voorkomen.

Met Pasen is een delegatie van de natuurbeschermingsorganisaties naar Zweden vertrokken. Vanwege de late start van de lente, ook in Zweden, was het aanvankelijk lastig om de korhoenders te vangen. De vogels zaten nog hoog in de bomen en baltsten weinig. In de laatste dagen werden alsnog met succes tien hanen gevangen, die in fases naar Nederland zijn gebracht.
Alle korhanen zijn direct uitgevlogen nadat ze werden uitgezet. Een aantal korhanen is gezenderd, zodat ze ‘real-time’ gevolgd kunnen worden. Afgelopen weekend zijn er drie baltsende korhanen gezien. Het ging hierbij om een Nederlandse, Zweedse (van vorig jaar) en een zojuist gearriveerde Zweedse korhaan.

De Zweedse autoriteiten hebben een vergunning verleend om dit jaar 25 korhoenders uit Zweden te halen. Deze vangacties vinden plaats in het kader van het tweejarige project om de laatste populatie wilde korhoenders voor Nederland te behouden. Momenteel leven er nog 2 hanen en 8 à 10 hennen op de Sallandse Heuvelrug. Een van de grootste problemen is dat er geen jongen groot worden. De afgelopen jaren gingen alle jongen binnen twee weken dood.

Door het bijplaatsen van de Zweedse korhoenders wordt de huidige populatie korhoenders genetisch versterkt. Daarnaast kopen de natuurorganisaties op deze manier tijd, om te kunnen onderzoeken wat de oorzaak is dat de jongen dood gaan. Parallel aan het bijplaatsen lopen daarom verschillende onderzoeken. Eind dit jaar wordt de balans opgemaakt of het korhoen voor Nederland te behouden is.

 

5 april

Versterking Zweedse korhoenders: stand van zaken

Foto: Hugh Jansman

Afgelopen dagen is een delegatie naar Zweden afgereisd om korhoenders te halen voor bijplaatsing op de Sallandse Heuvelrug. Zweedse autoriteiten hebben een vergunning verleend om voor 2013, 25 korhoenders te halen. Inmiddels zijn er vier Zweedse korhanen gevangen en worden bijgeplaatst op de Sallandse Heuvelrug.
Door het koude front dat Europa in zijn greep heeft, start ook in Zweden de lente laat. Er is momenteel nog volop sneeuw en de korhoenders zitten veelal hoog in de bomen. Ze zijn daardoor moeilijk te vangen. Het is van belang om de korhoenders tijdig naar Nederland te halen zodat ze kunnen deelnemen aan de balts en de huidige populatie genetisch kunnen versterken.

Korhoenders zijn stressgevoelig. Bij vangst worden ze op de dag zelf - na controle bij de dierenarts - naar Nederland vervoerd en losgelaten. Dat kan er dus een zijn of meerdere. Onze delegatie blijft nog tot 8 april in Zweden en wordt bijgestaan door de Zweedse collega's die het team ondersteunen met middelen en gebiedskennis. Het totaal aantal korhoenders dat uiteindelijk wordt uitgezet is nu moeilijk in te schatten. Waarschijnlijk reist eind april nogmaals een delegatie af naar Zweden om nog een aantal exemplaren te vangen. Men verwacht dat dan de hennen zich meer laten zien.
Dagblad Tubantia beschrijft in een artikel de sfeer op de vanglocaties>>>

Net aangekomen korhoen uit Zweden losgelaten op de Sallandse Heuvelrug.
Foto: Hugh Jansman

 

14 maart

Begin april worden korhoenders uit Zweden gehaald om bijgeplaatst te worden in natuurgebied de Sallandse Heuvelrug. De Zweedse autoriteiten hebben vergunning verleend om in 2013 in totaal 25 korhoenders naar Nederland te halen. Vorig jaar werden al vijf korhoenders uit Scandinavië op de Sallandse Heuvelrug losgelaten. Het bijplaatsen van de korhoenders is een laatste poging om deze vogelsoort voor Nederland te behouden.

Met het bijplaatsen wordt tijd gewonnen om onderzoek te doen dat moet uitwijzen of een gezonde populatie korhoenders op de Sallandse Heuvelrug nog mogelijk is. Tegelijk helpt het project om verdere inteelt in de korhoenpopulatie voorkomen, zodat de overlevingskans van het korhoen in Nederland groter wordt. Vogelbescherming Nederland, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en het Nationaal Park de Sallandse Heuvelrug hebben in samenspraak met de provincie Overijssel een harde deadline gesteld. Het onderzoek gaat nu het tweede jaar in. Eind 2013 wordt de balans opgemaakt.

Het bijplaatsen neemt twee jaar in beslag waarbij nauw wordt samengewerkt met de Zweedse autoriteiten en Duitse wetenschappers die hoopgevende resultaten hebben behaald met het bijplaatsen in de deelstaat Beieren. Vorig jaar zijn er vijf Zweedse korhoenders op de Sallandse Heuvelrug losgelaten. Drie daarvan zijn dood gegaan. Recentelijk is een van de twee Zweedse hanen in het gebied gesignaleerd. Dit betekent dat het dier de Sallandse Heuvelrug als zijn leefgebied heeft geadopteerd en waarschijnlijk ook mee zal doen aan de balts. Momenteel leven er vier hanen en ruim 10 hennen in het natuurgebied. Tijdens de baltsperiode (april-mei) kan een realistische schatting worden gemaakt van het totaal aantal korhoenders in het gebied. Evenals afgelopen jaar wordt het bijplaatsen mede mogelijk gemaakt door Famous Grouse, sponsor van Vogelbescherming Nederland.

28 januari

Winterse verwondering: korhennen en Zweedse haan gespot
Na lange tijd geen nieuws over de korhoenders, was het afgelopen week pure verwondering in het besneeuwde natuurgebied Sallandse Heuvelrug. Tijdens een veldexcursie presenteerden 4 vliegende korhennen zich spontaan. Ze vlogen op 20 meter afstand in een boom. Een bijzonder moment want ze laten zich niet vaak zo gemakkelijk zien. De kans is het grootst, vroeg in de ochtend, tijdens het bijzondere baltseizoen in de maanden april/mei. Wie weet was het een voorbode want de dag erna is de Zweedse korhaan gezond en wel gesignaleerd. Dat deze vogel de Sallandse Heuvelrug als leefgebied heeft geaccepteerd is een goed teken. Ook dit jaar worden er wilde korhanen uit Zweden bijgeplaatst, als de vergunning rond is. Ze worden tijdens het baltseizoen in het gebied uitgezet. Dan is de kans het grootst dat ze deelnemen aan de balts en de korhennen hier op af komen. Naast aanvullende onderzoeken die nog lopen is dit een laatste poging om de enige wilde populatie korhoenders op de Sallandse Heuvelrug aan te sterken. Het lijkt zowaar of deze hennen er hoog vanuit de boomtop al naar uitkijken.

(foto korhennen in boom, mmv Hugh Jansman als fotograaf,Klik voor een vergroting)

 

4 september
Laatste puzzelstukjes na evaluatie
Onlangs heeft er tussen alle betrokken partijen een tussentijdse evaluatie plaatsgevonden over het bijplaatsen van de Zweedse korhoenders. Het vang- en bijplaatsingsproces, status van de (vervolg)onderzoeken, samenwerking en communicatie hebben onder meer de revue gepasseerd. Ondanks tegenslagen is er veel lering uit getrokken. Dit wordt meegenomen bij de voorbereidingen van een tweede bijplaatsing van circa 15-20 korhoenders in 2013. Parallel hieraan wordt de komende tijd benut om antwoorden te vinden op vragen waar nog geen vinger op gelegd kan worden.

Daarvoor starten er aanvullende onderzoeken:
a) een modelonderzoek om in beeld te brengen wat de ruimtelijke randvoorwaarden zijn voor een duurzame populatie korhoenders

b) aanvullend pathologisch onderzoek dat inzicht moet geven in de dood van de kuikens. Dit betekent dat het huidig onderzoek naar de kuikensterfte nog niet voldoende uitsluitsel heeft gegeven naar de echte oorzaak

c) relatie relatie milieu en voedselkwaliteit dat het pathologisch onderzoek aanvult.

We hopen dat de uitkomsten zorgen voor de ontbrekende puzzelstukjes.

 

7 juli
Korhoenkuikens overleven niet
Ondanks het broedsucces met zeker 28 kuikens zijn al deze korhoenkuikens dood. Kuikensterfte is dan ook de belangrijkste oorzaak van de penibele situatie waarin de korhoenders op de Sallandse Heuvelrug verkeren. Koortsachtig wordt gezocht naar de oorzaken van de kuikensterfte.
Het feit dat de kuikens na zeven dagen dood gaan wijst er op dat er iets goed mis is met de voedselsituatie voor de korhoenkuikens.

22 juni
Korhoenkuikens
De broedperiode van de korhoenders is voorbij, veel eieren zijn uitgekomen. Na zorgvuldige inventarisatie zijn er zeven nesten gesignaleerd. Inmiddels is duidelijk dat er hiervan vijf ook daadwerkelijk zijn uitgekomen. Er was zelfs één nest met tien eieren, die alle tien zijn uitgekomen. Het beeld dat we vorig jaar zagen dat er een aantal nesten niet of slechts gedeeltelijk zijn uitgekomen, zien we ook dit jaar weer. Van de 5 nesten zijn er bij 2 nesten maar 1 ei per nest uitgekomen. Er wordt nu in beeld gebracht wat hiervan de mogelijke oorzaken kunnen zijn. De kuikens zijn nu ongeveer 1 week oud. Het is alweer een spannende fase voor de korhoenders op de Sallandse Heuvelrug: hoeveel kuikens zullen groot worden? Het onderzoek gaat door, om inzicht te kunnen krijgen in voedingspatroon, leefgebied en gedrag.

 

4 juni
Er is goed en slecht nieuws te melden over de bijgeplaatste korhoenders op de Sallandse Heuvelrug. De Zweedse hen werd de afgelopen weken vaak rondom de Koepel gesignaleerd. Het leek er op dat ze zich daar vestigde. Afgelopen weekend is ze echter dood gevonden. Ze is ten prooi gevallen aan een roofvogel. De resten van de hen en de haan die in mei dood is gevonden, zijn inmiddels onderzocht. De haan bleek door een predator gegrepen, maar is niet opgegeten. Beide vogels verkeerden vóór hun dood in goede gezondheid. Dit betekent dat de bijgeplaatste korhoenders in het gebied zijn gebleven en dat zij hun nieuwe leefgebied redelijk snel eigen hebben gemaakt.

Met de overige hennen in het gebied gaat het goed. Inmiddels zijn er 6 gezien en ook het merendeel van hun nesten is in beeld. Over enkele weken worden de eerste kuikens verwacht. Waarschijnlijk zijn er nog meer hennen in het gebied. We gaan ervan uit dat de schatting van 8-10 hennen eerder een minimum dan een maximum is. Eind juni gaan Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Vogelbescherming Nederland en onderzoekers om tafel om het vervolgonderzoek te bespreken dat aansluitend wordt gestart.


14 mei
Goed nieuws en slecht nieuws wisselen elkaar snel af. De gezenderde haan is dood gevonden op de heide. In eerste instantie wordt er gedacht aan predatie. De haan wordt nog onderzocht. De gezenderde hen is uitgepeild en gevonden. Dit houdt dus in dat de hen nog in het gebied aanwezig is.

13 mei
Enthousiaste vrijwilligers (de heren Van der Schoor, Broekmate en Poorte), die bijna dagelijks op de heide aanwezig zijn, melden dat er die zondag vier hanen op baltsplekken zijn gespot. Dit houdt in dat er twee Zweedse hanen mee baltsen naast de twee nog aanwezige Nederlandse hanen. Dat is zeer positief nieuws en betekent dat de kans dat de hanen in het gebied zullen blijven, is toegenomen en dat ze fit zijn.

2 mei

De gezenderde korhoenders (een haan en een hen) zullen worden gevolgd. De haan is actief in het gebied dat als Zuna wordt aangeduid. De hen wordt niet uitgepeild. Dit kan diverse redenen hebben maar de komende dagen zal er ook actief naar de hen worden gezocht.


1 mei
De vijf korhoenders worden bijgeplaatst op de Sallandse Heuvelrug.
Daarbij zijn ook Hester Maij (gedeputeerde provincie Overijssel) en Chris Kalden (directeur Staatsbosbeheer) aanwezig. Het zijn vier hanen en een hen, waarvan een haan en een hen gezenderd zijn. Bij het loslaten wil een haan niet wegvliegen. In eerste instantie wordt gedacht dat deze nog versuft van de reis later op de avond nog losgelaten kon worden. Later is gebleken dat de haan ondanks alle voorzorgsmaatregelen waarschijnlijk toch te veel stress heeft gehad en is doodgegaan.

30 april
Vanuit Zweden komt het sein dat er vijf korhoenders gevangen zijn. De korhoenders worden door een dierenarts ter plekke nagekeken, waarna er direct richting Nederland wordt vertrokken.


24 april
Er wordt toestemming vanuit de Zweedse overheid gegeven om dit jaar vijf korhoenders in Zweden (Ljussdal) te vangen. De overige vergunningen en ontheffingen zijn al geregeld. Direct vertrekt er een delegatie van vier mensen naar Zweden om de korhoenders ter plekke te kunnen vangen.

14 maart
Door Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Vogelbescherming Nederland, Nationaal Park De Sallandse Heuvelrug en de provincie Overijssel wordt unaniem besloten dat we gaan voor behoud van het Korhoen. Dit houdt in dat we gaan bijplaatsen de eerste twee jaar. Dit wordt gezien als overbruggingsperiode. In die twee jaar zal ook een onderzoek worden uitgevoerd waarin het leefgebied goed omschreven wordt qua grootte en kwaliteit. Daarbij wordt ook bekeken of het mogelijk is dat er andere populaties in omringende natuurgebieden voor kunnen gaan komen in de toekomst. Als dit onderzoek positief verloopt dan kan het bijplaatsen worden doorgezet. Bij een negatieve uitkomst zal dit definitief betekenen dat het bijplaatsen wordt gestaakt en het Korhoen zal uitsterven in Nederland.


1 maart
Vanuit Alterra wordt een onafhankelijk advies afgegeven. In het kort luidt het advies dat we te maken hebben met een kleine geïsoleerde populatie in een klein leefgebied. Behoud van de populatie door kunstmatig ingrijpen is mogelijk.